اینک هنر

The Warhol Collection

یکم

دیگر هنر خلاف عرف، خود به یک عرف و گفتمان مسلط تبدیل شده است. دیگر دهه ها از آن روزها فاصله داریم که چیزی می توانست شگفتی آفرین باشد. حالا «مارسل دوشان»ها و «اندی وارهول» ها را باید در طبقه بندی کلاسیک ها جستجو کنیم. اگر گاهی خشمی هم ابراز می شود بیشتر از سوی طبقه ای است که تعصبی مذهبی یا اخلاقی دارد وگرنه منتقدان و مخاطبان جدی، شاید از ترس عقب ماندن از قافله یا «اُمّل» فرض شدن، هر چیز درهم و برهمی را به نام هنر پیشتاز تحسین کنند.

  

Shirin Neshat, Rebellious Silence, 1994

دوم

اولین نمایشگاه «هنر مفهومی» در موزه هنرهای معاصر تهران، نقطه عطفی بود در نوع خودش. سال دقیقش را خاطرم نیست حدود سال 80 خورشیدی شاید، ولی حال و هوای آن موقع تهران را هنوز خوب یادم هست با آن روزنامه ها، فیلم ها و نمایش های دوست داشتنی، دوره ای که گفتمان جدیدی داشت شکل می گرفت کم کم، دوره ای که هیچ پیش بینی نمی شد کرد سالهای بعدش را. در یکی از گالری ها یک ویدئو آرت پخش می شد به نام «طوبا». یک روایت از نگاه دو دوربین که همزمان روی دو پرده پخش می شد. کاری بود از «شیرین نشاط«.

Art Now

سوم

یک دهه از هزاره جدید میلادی هم گذشت. حالا هنرهای تجسمی کجا ایستاده است؟ شاید بهتر باشد اول بپرسیم چه کارهای مهمی در این مدت به نمایش گذاشته شده است؟   کتاب «ART NOW» هشتاد و یک هنرمند را  در طلیعه هزاره جدید معرفی کرده  که نقاشی، عکس، ویدئو، مجسمه و چیدمان، از رسانه های استفاده شده توسط آنهاست. سهم ما از بین این هشتاد و یک نفر؟ «شیرین نشاط» هنرمند مقیم نیویورک.

 از هفده سالگی ایران را به قصد تحصیل در آمریکا ترک کرد اما خودش هم در گفتگو با عنایت فانی (اینجا) قبول دارد که بازدید ایران در سال نود میلادی  نقطه عطف کارش را رقم زد.

Shirin Neshat, Passage Series, 2001

از آن هنرمندانی است که مخاطبان بین المللی بیشتر با کارهایش آشنا هستند تا هم وطنانش. حالا در کلکسیون افتخاراتش شیر نقره ای جشنواره ونیز را هم دارد. برای فیلم «زنان بدون مردان»:

فیلمی بر اساس رمانی به همین نام از «شهرنوش پارسی پور». گفتگوی مریم عرفان را با شیرین نشاط درباره این فیلم اینجا ببینید.

افزوده:

Cahiers du Cinéma

مجله «کایه دو سینما»  (Cahiers du Cinéma ) در آخرین شماره اش، آوریل 2011، نقد کوتاهی دارد درباره فیلم «زنان بدون مردان» که ترجمه بخش هایی از آن را اینجا اضافه می کنم:

در ادامه کارهای عکاسی و ویدئو که به زنان ایرانی اختصاص دارد، «شیرین نشاط» این بار به سراغ رمانی رفته از نویسنده در تبعید، «شهرنوش پارسی پور» که اتفاقا خودش هم در این فیلم بازی می کند. «زنان بدون مردان» می خواهد موقعیت ایران را از خلال  تصویر چهار زن از طبقات مختلف و مکان های متفاوت تحلیل کند: یک بورژوا که همسر یک نظامی طرفدار حکومت است، یک جوان سنتی، یک روسپی و یک مبارز سیاسی. همه آنها در باغ بزرگی پناه می گیرند و در آرامش آن از خشونت پدرسالارانه و ناآرامی های سیاسی بیرون در امان می مانند. ایده جالب فیلم نقب زدن به گذشته و شناخت زمینه تاریخی است برای فهم بهتر مشکلات جامعه کنونی. «زنان بدون مردان» از سال 1953 شروع می کند، دوره ای که مصادف است با کودتای نظامی به رهبری سیا برای به قدرت برگرداندن شاه. متاسفانه اهداف خوب فیلم در اثر پرداخت خام دستانه و نابجا تلف شده است. اول اینکه نشاط موفق نشده شخصیت هایی واقعی با توجه به وضعیت جامعه شناختی خلق کند. سوی دیگر توصیف شخصیت های مردانه است که یا به کلیشه اسلامگراهای متعصب تعلق دارند یا به روشنفکران پیشرو. اما مشکل اساسی فیلم به طور متنقاضی بر می گردد به مهارت سبکی آن: زیبایی بصری طلسم کننده که قدرت چیدمان های ویدئویی هنرمند است، در این فیلم فقط منجر شده به کارت پستال های زیبا و پرطمطراق: انباشتگی تصاویر سپیا، تراولینگ های کند و حرکات آهسته، چیزی که اهداف سیاسی فیلم را از درون زایل کرده است.

Ariel Schweitzer